Asset deal, share deal czy ZCP – jak wybrać podatkowo bezpieczną strukturę sprzedaży firmy?

Planujesz sprzedaż firmy i zastanawiasz się, czy lepiej sprzedać udziały, konkretne składniki majątku, czy wyodrębnioną część działalności? A może chcesz kupić biznes, ale nie przejmować całej jego historii podatkowej i wszystkich związanych z nią ryzyk? Asset deal, share deal i sprzedaż ZCP prowadzą do różnych skutków prawnych i podatkowych, dlatego sama cena transakcji nie wystarczy, aby ocenić, który wariant będzie dla Ciebie korzystniejszy. Pokażemy Ci, co faktycznie przejmujesz w każdym z tych modeli, jak zmieniają się VAT, CIT i PCC oraz jak due diligence może wpłynąć na wybór struktury. Jeśli przygotowujesz sprzedaż firmy albo negocjujesz jej zakup, sprawdź, na co zwrócić uwagę, zanim ustalisz ostateczne warunki transakcji.

Od czego zacząć: co właściwie ma zostać sprzedane?

Zanim porównasz podatki i koszty transakcji, ustal, co dokładnie ma przejąć kupujący. Możesz sprzedać całą spółkę, czyli jej udziały lub akcje. Możesz też sprzedać tylko wybrane składniki majątku, np. nieruchomość, maszyny, zapasy albo prawa do marki. Trzecia możliwość to sprzedaż wyodrębnionej części działalności, która może samodzielnie realizować określone zadania biznesowe.

Te trzy warianty prowadzą do różnych skutków prawnych i podatkowych. Przy sprzedaży udziałów lub akcji kupujący przejmuje spółkę jako podmiot, wraz z jej majątkiem, umowami i historią działalności. Przy sprzedaży aktywów przejmuje tylko te składniki, które zostały wskazane w transakcji. Jeśli natomiast przedmiotem sprzedaży jest zorganizowana część przedsiębiorstwa (ZCP), kupujący przejmuje wyodrębniony fragment działalności, który spełnia określone warunki ustawowe.

Dlatego przed wyborem struktury nie pytaj jeszcze, która opcja jest „najtańsza podatkowo”. Najpierw określ, co ma znaleźć się po stronie kupującego po zamknięciu transakcji i jak ma wyglądać dalsze prowadzenie działalności. Dopiero na tej podstawie można porównać share deal, asset deal i sprzedaż ZCP pod kątem VAT, CIT, PCC oraz ryzyka związanego z transakcją.

Share deal – kupujesz udziały, a nie majątek spółki

W share deal kupujesz udziały albo akcje. Nie stajesz się więc bezpośrednim właścicielem poszczególnych nieruchomości, maszyn czy innych aktywów. Nabywasz prawa właścicielskie do spółki, która nadal posiada cały swój majątek.

Dla Ciebie oznacza to dużą ciągłość działalności. Spółka pozostaje tym samym podmiotem, więc jej umowy, pracownicy, majątek i zobowiązania nadal pozostają w spółce. Jednocześnie przejmujesz ekonomiczny ciężar ryzyk związanych z jej wcześniejszą działalnością.

Jeśli kupujesz udziały, szczególnie dokładnie sprawdź więc historię spółki. Jeżeli po transakcji ujawni się wcześniejszy problem podatkowy, nie możesz po prostu wyłączyć go z zakupu tak jak konkretnego składnika majątku. Problem dotyczy bowiem spółki, której udziały przejąłeś.

Asset deal – kupujesz wybrane składniki

W asset deal ustalasz ze sprzedającym, które aktywa i prawa mają zostać przeniesione na Ciebie. Może chodzić o konkretną nieruchomość, park maszynowy, zapasy, prawa własności intelektualnej albo inne elementy potrzebne do prowadzenia działalności.

To rozwiązanie daje Ci większą możliwość wyboru. Nie musisz kupować całej spółki tylko dlatego, że interesuje Cię jeden segment jej działalności. Najpierw sprawdź jednak, czy wszystkie potrzebne elementy rzeczywiście zostaną przeniesione i jakie formalności będą związane z przejęciem poszczególnych praw lub umów.

Sama liczba sprzedawanych aktywów nie przesądza też o tym, że masz do czynienia z asset deal. Jeżeli tworzą one wyodrębniony i samodzielny organizacyjnie zespół przeznaczony do prowadzenia określonej działalności, trzeba sprawdzić, czy transakcja nie spełnia warunków sprzedaży ZCP.

Sprzedaż ZCP – kiedy część działalności stanowi odrębną całość?

Zorganizowana część przedsiębiorstwa to coś więcej niż pakiet aktywów wybranych na potrzeby sprzedaży. Zgodnie z ustawą o VAT ZCP stanowi organizacyjnie i finansowo wyodrębniony w istniejącym przedsiębiorstwie zespół składników materialnych i niematerialnych, w tym zobowiązań, przeznaczony do realizacji określonych zadań gospodarczych, który zarazem mógłby stanowić niezależne przedsiębiorstwo samodzielnie realizujące te zadania.

Jeśli rozważasz sprzedaż lub zakup ZCP, sprawdź więc trzy elementy: wyodrębnienie organizacyjne, finansowe i funkcjonalne. Znaczenie ma również to, czy przejmowana część działalności ma elementy pozwalające jej funkcjonować po transakcji jako samodzielna całość.

Nie wystarczy wpisać w umowie, że przedmiotem sprzedaży jest „ZCP”. Jeżeli rzeczywisty sposób funkcjonowania wydzielonej części przedsiębiorstwa nie odpowiada ustawowej definicji, sama nazwa zastosowana przez strony nie przesądzi o skutkach podatkowych.

Co kupujesz i jakie ryzyko przejmujesz?

Jeśli kupujesz biznes, różnicę między trzema wariantami najlepiej ocenić przez pryzmat tego, co zostanie po Twojej stronie po zamknięciu transakcji. Liczy się nie tylko zakres przejmowanego majątku, ale także historia spółki, istniejące ryzyka oraz obowiązki związane z dalszym prowadzeniem działalności.

Jeśli kupujesz przedsiębiorstwo lub ZCP, oddziel odpowiedzialność podatkową od pozostałych zobowiązań. Ordynacja podatkowa przewiduje solidarną odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części za zaległości podatkowe związane z działalnością, powstałe do dnia nabycia. Nie oznacza to odpowiedzialności za wszystkie zobowiązania sprzedającego. Chodzi o zaległości podatkowe, a zakres odpowiedzialności określają przepisy Ordynacji podatkowej.

Jeżeli więc rozważasz ZCP zamiast share deal, nie zakładaj automatycznie, że w ten sposób odcinasz się od każdego historycznego ryzyka podatkowego.

VAT, CIT i PCC – wpływ struktury na podatki

Przy wyborze struktury nie patrz wyłącznie na podatek, który pojawi się w dniu transakcji. Jeśli kupujesz biznes, znaczenie ma również to, jak nabyty majątek będzie rozliczany w kolejnych latach. Jeśli sprzedajesz firmę, sprawdź z kolei, jaki dochód powstanie po Twojej stronie i jakie podatki będziesz musiał rozliczyć.

VAT: najpierw ustal, co dokładnie sprzedajesz

Sprzedaż przedsiębiorstwa lub ZCP jest wyłączona z zakresu VAT na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Warunkiem jest jednak rzeczywiste spełnienie przesłanek dotyczących przedsiębiorstwa albo ZCP. Przy sprzedaży pojedynczych składników majątku zasady mogą być inne – konkretny składnik może podlegać VAT albo korzystać ze zwolnienia.

Jeśli kupujesz aktywa, nie zakładaj więc z góry jednego sposobu rozliczenia całej transakcji. Każdy składnik trzeba ocenić w kontekście właściwych regulacji VAT.

Przy share deal sytuacja jest odmienna, ponieważ kupujesz udziały lub akcje, a nie aktywa znajdujące się w majątku spółki. Co do zasady sprzedaż takich praw pozostaje poza VAT, choć w konkretnych przypadkach trzeba uwzględnić status sprzedającego i charakter wykonywanej czynności.

CIT: patrz również na skutki po zakupie

Jeśli sprzedajesz firmę, sprzedaż udziałów oraz sprzedaż aktywów może prowadzić do powstania dochodu podlegającego opodatkowaniu, ale sposób jego ustalenia zależy od rodzaju transakcji i Twojej sytuacji podatkowej.

Jeśli kupujesz biznes, zwróć uwagę na podatkową wartość nabytego majątku. Sam zakup udziałów nie powoduje podwyższenia wartości podatkowej aktywów należących do spółki. Przy asset deal nabywane składniki mogą natomiast otrzymać podatkową wartość początkową, co w określonych przypadkach pozwala rozliczać ich amortyzację.

W niektórych transakcjach znaczenie może mieć również wartość firmy. Nie powstaje ona automatycznie przy każdej sprzedaży przedsiębiorstwa czy ZCP. Ustawa o CIT przewiduje amortyzację wartości firmy m.in. w przypadku jej nabycia w drodze kupna przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, jeśli spełnione są ustawowe warunki.

PCC: stawka zależy od przedmiotu sprzedaży

Jeśli kupujesz udziały lub akcje, PCC wynosi co do zasady 1% wartości rynkowej praw majątkowych. Obowiązek zapłaty podatku przy umowie sprzedaży ciąży na kupującym.

Przy asset deal nie możesz natomiast zastosować jednej stawki do całej transakcji. Aktualna ustawa o PCC przewiduje 2% od sprzedaży nieruchomości i rzeczy ruchomych, a także określonych praw związanych z nieruchomościami, natomiast 1% od innych praw majątkowych. Jeśli więc transakcja obejmuje różne składniki, trzeba przypisać im właściwe zasady opodatkowania.

Przy sprzedaży ZCP również nie przyjmuj automatycznie jednej stawki 1% od całej wartości. Dla PCC sprzedaż ZCP jest analizowana według zasad właściwych dla sprzedaży rzeczy i praw majątkowych wchodzących w jej skład. Jeżeli wartości składników objętych różnymi stawkami zostaną wyodrębnione, stosuje się odpowiednie stawki; jeżeli nie zostaną wyodrębnione, może znaleźć zastosowanie najwyższa stawka do łącznej wartości.

Która struktura lepiej chroni kupującego, a która sprzedającego?

Jeśli sprzedajesz firmę, nie ma jednej konstrukcji, która automatycznie zapewni Ci większe bezpieczeństwo. Jeśli kupujesz biznes, również nie zakładaj z góry, że jeden wariant będzie najlepszy. Każda struktura przesuwa inne ryzyka i koszty.

Share deal może być wygodniejszy, gdy zależy Ci na ciągłości działalności. Spółka pozostaje tym samym podmiotem, więc nie musisz przenosić całego biznesu składnik po składniku. Jako kupujący musisz jednak zaakceptować fakt, że wraz z udziałami przejmujesz ekonomiczne ryzyko związane z historią spółki.

Asset deal daje Ci większą kontrolę nad zakresem nabywanego majątku. Jeśli potrzebujesz tylko określonych aktywów, nie musisz kupować całej spółki. W zamian musisz zadbać o prawidłowe przeniesienie poszczególnych praw, umów i innych elementów potrzebnych do prowadzenia działalności.

ZCP stanowi rozwiązanie pośrednie między share deal a asset deal. Możesz przenieść wyodrębniony fragment działalności, ale musisz wcześniej potwierdzić, że rzeczywiście spełnia on przesłanki ZCP. Jeśli wyodrębnienie istnieje przede wszystkim w dokumentach, a nie w sposobie funkcjonowania przedsiębiorstwa, taka konstrukcja może zostać zakwestionowana.

Due diligence może zmienić strukturę transakcji

Jeśli kupujesz firmę, due diligence nie powinno służyć wyłącznie sprawdzeniu, czy cena jest odpowiednia. Wyniki badania mogą odpowiedzieć na wcześniejsze pytanie: czy w ogóle powinieneś kupować udziały, czy lepiej przejąć określone aktywa albo ZCP?

W Stone&Feather w ramach due diligence analizujemy m.in. rozliczenia podatkowe, nieprawidłowości, potencjalne zobowiązania i ich finansowe skutki. Wyniki takiego badania możesz następnie wykorzystać przy negocjowaniu ceny, gwarancji, zabezpieczeń i klauzul odszkodowawczych.

Załóżmy, że interesuje Cię spółka z atrakcyjnym biznesem, ale badanie ujawnia istotne ryzyko podatkowe. Przy share deal problem pozostaje w spółce i może wpływać na ekonomiczną wartość nabywanych udziałów. Przy asset deal część ryzyka może pozostać po stronie sprzedającego, ale musisz wtedy sprawdzić, czy wybrane aktywa rzeczywiście wystarczą Ci do kontynuowania działalności.

Wynik due diligence może więc wpłynąć na cenę, strukturę transakcji, zakres nabywanego majątku oraz sposób zabezpieczenia stron w umowie. Jeśli chcesz sprawdzić ryzyka przed podjęciem decyzji, sprawdź naszą ofertę w tym zakresie. 

Jak porównać całkowity koszt transakcji?

Jeśli porównujesz share deal z asset deal, nie patrz tylko na podatek należny w dniu podpisania umowy. Jako kupujący sprawdź również, jak nabyty majątek będzie rozliczany w kolejnych latach. Jeśli sprzedajesz firmę, uwzględnij z kolei podatek od dochodu ze sprzedaży.

Oto przykład, który pokazuje, dlaczego sama cena transakcji nie wystarcza. Przy share deal o wartości 10 mln zł PCC przy stawce 1% wyniesie 100 tys. zł. Jeżeli natomiast w hipotetycznym asset dealu 5 mln zł stanowią nieruchomości, a pozostałe 5 mln zł inne prawa majątkowe objęte stawką 1%, PCC wyniesie odpowiednio 100 tys. zł + 50 tys. zł, czyli 150 tys. zł. W takim wariancie różnica wynosi 50 tys. zł na niekorzyść asset deal, jeszcze przed uwzględnieniem pozostałych skutków podatkowych.

To tylko przykład dotyczący PCC. Jeśli zamiast innych praw majątkowych w drugiej części asset dealu znalazłyby się rzeczy ruchome, wynik mógłby być inny. Część transakcji może być również rozliczana w VAT, co wymaga odrębnej analizy relacji między VAT i PCC.

Drugi element to przyszłe rozliczenia podatkowe. Share deal może oznaczać niższy podatek transakcyjny, ale sam zakup udziałów nie podwyższa podatkowej wartości aktywów spółki. Asset deal może wygenerować wyższy koszt na wejściu, ale nabyty majątek może dawać możliwość amortyzacji, a więc przynosić korzyść podatkową w kolejnych latach.

Dlatego przy transakcji za 10 mln zł różnica 50 tys. zł w PCC nie powinna sama przesądzać o wyborze struktury. Jeśli zakup aktywów daje Ci istotną dodatkową tarczę podatkową w kolejnych latach, zestaw ją z podatkiem transakcyjnym, kosztem przeniesienia działalności i ryzykiem prawnym.

FAQ

Sprawdź sekcję z odpowiedziami na najczęściej zadawane pytania. 

Czy można zmienić strukturę transakcji po rozpoczęciu due diligence?

Tak. Jeśli badanie pokaże istotne ryzyko w spółce, możesz rozważyć zmianę share deal na asset deal albo sprzedaż wyodrębnionej części działalności. Wyniki due diligence mogą również wpłynąć na cenę i zabezpieczenia umowne.

Czy kupujący może przejąć tylko część działalności firmy?

Tak. Możesz nabyć wybrane aktywa w ramach asset deal albo zorganizowaną część przedsiębiorstwa, jeśli spełnia ona ustawowe przesłanki ZCP.

Czy sprzedaż ZCP zawsze oznacza brak VAT?

Jeśli przedmiot transakcji rzeczywiście spełnia definicję ZCP, jego zbycie jest wyłączone z zakresu VAT na podstawie art. 6 pkt 1 ustawy o VAT. Najpierw trzeba jednak prawidłowo potwierdzić status ZCP.

Czy przy zakupie firmy zawsze trzeba zapłacić PCC?

Nie. Obowiązek PCC zależy od przedmiotu i konstrukcji transakcji oraz od zasad dotyczących VAT. Przy sprzedaży ZCP trzeba dodatkowo ustalić, jakie składniki wchodzą w jej skład i jakie stawki PCC mają do nich zastosowanie.

Czy zakup aktywów zawsze jest korzystniejszy podatkowo dla kupującego?

Nie. Asset deal może dawać korzystniejsze rozliczenie podatkowe nabytych aktywów, ale może też oznaczać wyższy PCC, dodatkowe koszty transakcyjne i konieczność przeniesienia poszczególnych elementów działalności. Ostateczny wynik trzeba policzyć dla konkretnej transakcji.

Jak zaplanować bezpieczną strukturę sprzedaży firmy?

Sprzedajesz firmę albo planujesz zakup biznesu? W Stone&Feather pomożemy Ci porównać share deal, asset deal i ZCP pod kątem podatków oraz ryzyka.

Sprawdzimy, która struktura najlepiej odpowiada Twojej transakcji i pomożemy uwzględnić jej skutki w warunkach sprzedaży.

Poznaj usługi Stone&Feather w zakresie restrukturyzacji, VAT i CIT.