OKI od strony podatkowej. Jak ma działać Osobiste Konto Inwestycyjne?

OKI nie będzie zwolnieniem z 19-procentowego podatku od dochodów kapitałowych. Konstrukcja rozwiązania zakłada zastąpienie podatku od rzeczywiście uzyskanego dochodu nowym podatkiem naliczanym od średniej wartości aktywów znajdujących się na rachunkach OKI — w zakresie, w jakim wartość ta przekroczy przewidziane limity zwolnienia.

Inwestor będzie więc wybierał między dwoma odmiennymi modelami:

poza OKI — 19% podatku od faktycznie osiągniętego dochodu;
w ramach OKI — brak podatku dochodowego od zysków, ale możliwość zapłaty corocznego podatku od wartości aktywów ponad ustawowy limit.
Ustawa została uchwalona przez Sejm 3 lipca 2026 r., a 22 lipca 2026 r. Senat przyjął ją bez poprawek. Nie została jeszcze ogłoszona w Dzienniku Ustaw, dlatego jej regulacje nie są obecnie obowiązującym prawem. Planowany termin wejścia w życie to 1 stycznia 2027 r.

OKI nie jest ulgą uzależnioną od wieku ani celu emerytalnego

OKI ma być przeznaczone dla pełnoletnich osób fizycznych. W przeciwieństwie do IKE i IKZE preferencja podatkowa nie będzie uzależniona od:

osiągnięcia określonego wieku;
przeznaczenia środków na emeryturę;
dokonywania wpłat przez określony czas;
spełnienia warunków dotyczących momentu wypłaty.
Środki będzie można wpłacać i wypłacać w dowolnym czasie. Wypłata nie powinna powodować utraty wcześniejszego zwolnienia ani obowiązku zapłaty podatku Belki od osiągniętych wcześniej dochodów.

Jedna osoba będzie mogła posiadać więcej niż jedno OKI, także w różnych instytucjach finansowych. Limity podatkowe będą jednak przypisane do podatnika, a nie do pojedynczego rachunku. Założenie kilku kont nie pozwoli więc na wielokrotne wykorzystanie limitu 100 tys. zł.

Jakie dochody nie będą objęte podatkiem Belki

Dochody osiągane w ramach OKI mają zostać wyłączone z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Dotyczyć ma to w szczególności:

odsetek od rachunków i lokat;
odsetek oraz dyskonta od obligacji;
dywidend;
dochodów ze sprzedaży akcji, ETF-ów i innych papierów wartościowych;
dochodów z jednostek uczestnictwa funduszy;
przyrostu wartości innych dopuszczonych aktywów finansowych.
Oznacza to, że sprzedaż akcji z zyskiem w ramach OKI nie powinna powodować obowiązku wykazania dochodu w PIT-38. Podobnie bank nie powinien pobierać 19% podatku od odsetek naliczanych na rachunku prowadzonym jako OKI.

Zwolnienie ma dotyczyć dochodu jako takiego, nie tylko dochodu odpowiadającego wartości aktywów mieszczącej się w limicie. Po przekroczeniu limitu nie powróci klasyczny podatek od zysków kapitałowych. Zamiast niego pojawi się odrębny podatek od wartości aktywów.

To ważne rozróżnienie. Limit 100 tys. zł nie jest limitem zysku ani rocznych wpłat. Jest limitem średniej wartości określonych aktywów, która może korzystać ze zwolnienia z nowego podatku od wartości aktywów.

Dwa limity zwolnienia: 25 tys. zł i 100 tys. zł

Ustawa dzieli aktywa znajdujące się na OKI na dwie podstawowe grupy.

Pierwszą są aktywa o charakterze oszczędnościowym. Ich średnia wartość ma być zwolniona do 25 tys. zł.

Do tej grupy mają należeć między innymi:

środki na rachunkach bankowych prowadzonych w złotych;
lokaty bankowe;
detaliczne obligacje skarbowe;
bony skarbowe;
wybrane produkty zbiorowego inwestowania o najniższym poziomie ryzyka.
Drugą grupę stanowią aktywa inwestycyjne, dla których przewidziano limit do 100 tys. zł. Obejmuje ona między innymi:

akcje;
prawa do akcji i prawa poboru;
obligacje inne niż detaliczne obligacje skarbowe;
listy zastawne;
jednostki uczestnictwa funduszy;
określone fundusze zagraniczne;
jednostki dobrowolnych funduszy emerytalnych;
określone produkty ubezpieczeniowe o charakterze inwestycyjnym.
Łączna wartość aktywów objętych zwolnieniem nie będzie mogła przekroczyć 100 tys. zł. W ramach tego ogólnego limitu tylko 25 tys. zł będzie mogło przypadać na część oszczędnościową.

Kwoty limitów mają być corocznie waloryzowane o wskaźnik inflacji i zaokrąglane w dół do pełnych 100 zł. Minister Finansów ma ogłaszać wysokość limitów na kolejny rok do 30 listopada.

Nie wszystkie zagraniczne aktywa wykorzystają limit

Istotne ograniczenie wynika z konstrukcji katalogu aktywów objętych zwolnieniem.

Ustawa pozwala gromadzić na OKI także część aktywów zagranicznych, ale limit zwolnienia został skonstruowany tak, aby w największym stopniu wspierać aktywa powiązane z polskim rynkiem kapitałowym i denominowane w złotych.

W przypadku akcji znaczenie ma między innymi to, czy kapitał zakładowy emitenta jest denominowany w złotych. W przypadku obligacji i listów zastawnych znaczenie ma waluta wartości nominalnej wskazana w dokumentach emisyjnych.

Może więc powstać sytuacja, w której zagraniczne akcje lub instrumenty będą dopuszczone do przechowywania na OKI, ale ich wartość nie będzie korzystać z limitu 100 tys. zł. Wówczas podatek od wartości aktywów może być należny od ich średniej wartości od pierwszej złotówki.

Nie oznacza to jednak opodatkowania ich dochodu podatkiem Belki. Dochód nadal pozostanie poza PIT, lecz wartość aktywów może podlegać nowemu podatkowi.

Z podatkowego punktu widzenia trzeba zatem rozdzielić:

dopuszczalność posiadania aktywa na OKI;
zwolnienie dochodu z podatku dochodowego;
objęcie wartości aktywa limitem zwolnienia z podatku od wartości aktywów.
Te trzy kwestie nie zawsze będą dawały tę samą odpowiedź.

Nowy podatek od wartości aktywów

Po przekroczeniu limitów inwestor nie zapłaci 19% od rzeczywiście uzyskanego zysku. Zamiast tego zapłaci podatek od średniej wartości aktywów ponad limit.

Stawka podatku ma odpowiadać 19% stopy referencyjnej NBP obowiązującej 31 października roku poprzedzającego rok podatkowy. Nie będzie mogła być niższa niż 0,1%.

Przy stopie referencyjnej NBP wynoszącej przykładowo:

5,00% — stawka podatku od aktywów wyniosłaby 0,95%;
4,50% — stawka wyniosłaby 0,85%;
3,00% — stawka wyniosłaby 0,57%;
1,00% — stawka wyniosłaby 0,19%.
Stawkę na każdy rok Minister Finansów ma ogłaszać do 30 listopada roku poprzedniego.

Podatek nie będzie zatem uzależniony od faktycznej rentowności inwestycji. Może wystąpić również wtedy, gdy:

inwestor nie sprzedał żadnych aktywów;
nie otrzymał dywidendy;
wartość portfela nie wzrosła;
inwestycja przyniosła stratę.
Już przy zawieraniu umowy o OKI inwestor ma potwierdzić, że został poinformowany, iż podatek może wystąpić także w roku, w którym poniósł stratę, a strata z OKI nie będzie stratą podatkową rozliczaną w PIT.

Podatek także przy stracie

To najważniejsze ryzyko podatkowe OKI.

Na zwykłym rachunku maklerskim inwestor płaci 19% podatku tylko wtedy, gdy osiągnie dochód. Jeżeli poniesie stratę, podatku nie płaci, a stratę może co do zasady rozliczać z odpowiednimi dochodami w kolejnych latach.

W ramach OKI sytuacja będzie odwrotna:

dochody nie będą opodatkowane PIT;
straty nie będą rozliczane w PIT;
przy przekroczeniu limitu podatek od wartości aktywów może być należny niezależnie od wyniku inwestycji.
Przykładowo podatnik utrzymuje na OKI akcje o średniej wartości 200 tys. zł. Limit zwolnienia wynosi 100 tys. zł, a stawka podatku 0,85%.

Podatek od nadwyżki 100 tys. zł wyniósłby około 850 zł, niezależnie od tego, czy w danym roku portfel:

zarobił 20 tys. zł;
nie zmienił wartości;
stracił 30 tys. zł.
W pierwszym wariancie efektywne obciążenie byłoby bardzo niskie w porównaniu z podatkiem Belki. W trzecim podatnik zapłaciłby podatek pomimo ekonomicznej straty.

Podstawą nie będzie wartość portfela na 31 grudnia

Podatek ma być obliczany od średniej wartości aktywów w roku, a nie wyłącznie od salda na jego koniec.

Instytucje finansowe będą dokonywały dziennej wyceny aktywów według stanu na koniec każdego dnia. Dla papierów notowanych punktem odniesienia będą ceny rynkowe. Dla funduszy — wartość jednostek. Dla rachunków bankowych — saldo środków.

Przy obliczaniu średniej wartości uwzględniane będą także wpłaty i czas posiadania OKI. Konstrukcja ma przeciwdziałać manipulowaniu podstawą opodatkowania przez wypłatę pieniędzy tuż przed końcem roku i ich ponowną wpłatę na początku następnego roku.

Wartość aktywów denominowanych w walucie obcej ma być przeliczana na złote według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wyceny.

W praktyce podatek będzie więc zależał od:

wartości portfela w poszczególnych dniach;
dat wpłat i wypłat;
zmian cen rynkowych;
struktury aktywów;
kursów walut;
liczby rachunków OKI posiadanych przez podatnika.
Brak możliwości rozliczenia straty

Straty poniesione w ramach OKI nie będą mogły pomniejszyć:

dochodów z akcji uzyskanych poza OKI;
dochodów z funduszy poza OKI;
dochodów z kryptowalut;
dochodów z innych kapitałów pieniężnych;
podatku od wartości aktywów w kolejnych latach.
Nie będzie również możliwe rozliczenie w OKI strat powstałych wcześniej na zwykłym rachunku maklerskim.

OKI będzie więc tworzyć odrębny reżim podatkowy. Przeniesienie inwestycji do OKI oznacza rezygnację z mechanizmu podatkowego rozliczania strat w zamian za zwolnienie przyszłych dochodów z PIT.

Dla portfela o dużej zmienności może mieć to istotne znaczenie.

Dywidendy zagraniczne i podatek u źródła

Zwolnienie z polskiego PIT nie oznacza automatycznie, że zagraniczne dywidendy będą całkowicie wolne od podatku.

Państwo źródła może pobrać podatek u źródła od dywidendy wypłacanej przez zagraniczną spółkę. Przykładowo zagraniczny płatnik może potrącić 15% podatku zgodnie z właściwą umową o unikaniu podwójnego opodatkowania.

Dochód uzyskany na OKI będzie zwolniony z polskiego PIT, ale podatek pobrany za granicą może pozostać ekonomicznym kosztem inwestora. W wielu przypadkach nie będzie polskiego podatku, od którego można byłoby go odliczyć.

W efekcie:

polska dywidenda w OKI może być całkowicie zwolniona z PIT;
zagraniczna dywidenda może zostać pomniejszona o zagraniczny podatek u źródła;
brak polskiego PIT nie gwarantuje możliwości odzyskania podatku pobranego za granicą.
Szczegółowe skutki będą zależeć od państwa emitenta, właściwej umowy podatkowej oraz zasad stosowanych przez pośrednika.

Rezydencja podatkowa a OKI

Projekt zakłada szczególną konstrukcję podatku od wartości aktywów. Z uzasadnienia wynika, że ma on być pobierany w Polsce niezależnie od rezydencji podatkowej posiadacza OKI.

Osoba, która po założeniu OKI przeniesie rezydencję za granicę, może nadal podlegać w Polsce podatkowi od wartości aktywów zgromadzonych na rachunku. Projektodawca wskazuje, że podatek ten nie jest klasyfikowany jako podatek dochodowy ani typowy podatek majątkowy, dlatego umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania mają nie znajdować do niego zastosowania.

Jednocześnie państwo nowej rezydencji może samodzielnie opodatkować:

dywidendy;
odsetki;
zyski kapitałowe;
wartość majątku.
Polskie zwolnienie nie musi być respektowane przez zagraniczny system podatkowy. Dla osób planujących zmianę rezydencji podatkowej OKI będzie więc wymagało odrębnej analizy transgranicznej.