Baton batonowi nierówny. Dlaczego podobne produkty mogą mieć różne kody CN i różne stawki VAT?

Najnowsze wiążące informacje stawkowe pokazują, że produkty określane handlowo jako „batony” mogą trafiać do różnych działów Nomenklatury scalonej: CN 17, CN 18, CN 19 albo CN 20. A to bezpośrednio wpływa na stawkę VAT.

W analizowanych WIS-ach znajdziemy batony klasyfikowane jako:

·         CN 1704 – wyroby cukiernicze niezawierające kakao;

·         CN 18 / 1806 – kakao i przetwory z kakao;

·         CN 19 – przetwory ze zbóż, mąki, skrobi lub mleka; pieczywa cukiernicze;

·         CN 20 – przetwory z warzyw, owoców, orzechów lub pozostałych części roślin.

Różnica nie jest wyłącznie techniczna. Dla podatnika oznacza ona często różnicę między 5% a 23% VAT.

„Baton” nie jest klasyfikacją CN
Pierwszy praktyczny wniosek jest podstawowy: sama nazwa handlowa produktu nie rozstrzyga o jego klasyfikacji. Organ nie klasyfikuje produktu dlatego, że nazywa się „baton proteinowy”, „baton owocowy”, „baton orzechowy”, „fit baton” albo „baton energetyczny”.

Dla klasyfikacji CN znaczenie mają przede wszystkim obiektywne cechy towaru: skład surowcowy, udział poszczególnych składników, proces technologiczny, obecność kakao lub czekolady, forma produktu, sposób przetworzenia oraz to, jaki składnik nadaje produktowi zasadniczy charakter.

WIS-y dotyczące batonów dobrze pokazują, że podobne z punktu widzenia konsumenta produkty mogą być zupełnie różne z punktu widzenia CN.

CN 20: baton owocowo-orzechowy jako przetwór z owoców, orzechów lub części roślin
W wielu korzystnych WIS-ach batony zostały sklasyfikowane do działu CN 20, czyli jako przetwory z warzyw, owoców, orzechów lub pozostałych części roślin. Skutkiem była stawka 5% VAT na podstawie art. 41 ust. 2a ustawy o VAT w związku z poz. 13 załącznika nr 10.

Ten kierunek klasyfikacji pojawia się przede wszystkim przy batonach, których zasadniczy charakter wynika z owoców, orzechów, pestek, nasion lub innych części roślin. W opisach WIS-ów mamy produkty przeznaczone do bezpośredniego spożycia, często oparte na orzechach lub owocach, zapakowane jako pojedynczy baton.

Kluczowe jest to, że dział CN 20 obejmuje produkty roślinne przetworzone lub zakonserwowane w sposób inny niż przewidziany dla surowych owoców, warzyw lub orzechów. Jeżeli więc baton jest w istocie uformowaną masą z przetworzonych owoców, orzechów, nasion lub innych składników roślinnych, a dodatki technologiczne nie zmieniają jego zasadniczego charakteru, CN 20 może być naturalnym kierunkiem klasyfikacji.

Trzeba jednak uważać: obecność czekolady lub kakao może istotnie komplikować klasyfikację. Nie każdy baton orzechowy lub owocowy z dodatkiem czekolady automatycznie pozostanie w CN 20. Organ może badać, czy dodatek kakao/czekolady nie przesuwa produktu do CN 18.

CN 19: baton zbożowy, mleczny albo wypiekany
Druga grupa korzystnych WIS-ów dotyczy batonów klasyfikowanych do CN 19. Dział ten obejmuje przetwory ze zbóż, mąki, skrobi lub mleka oraz pieczywa cukiernicze. W załączniku nr 10 do ustawy o VAT CN 19 znajduje się w poz. 12, co zasadniczo daje stawkę 5%.

W analizowanych WIS-ach CN 19 pojawia się m.in. przy produkcie w postaci batona poddanego procesowi wypiekania. Organ zwracał uwagę na proces technologiczny i cechy wyrobu piekarniczego. W takim przypadku baton może być bliższy pieczywu cukierniczemu, ciastku, produktowi zbożowemu lub wypiekanemu przetworowi spożywczemu niż klasycznemu wyrobowi cukierniczemu.

CN 19 może też być rozważany przy batonach proteinowych, jeżeli bazę produktu stanowią składniki mleczne, np. białka mleka, białka serwatkowe, serwatka w proszku albo inne produkty z pozycji 0401–0404. W praktyce spór może dotyczyć tego, czy taki produkt należy traktować jako przetwór mleczny z działu 19, czy jednak jako produkt czekoladowy z działu 18, jeżeli zawiera kakao lub jest oblany czekoladą.

Istotny jest tu próg kakao. W przypadku przetworów z produktów mlecznych objętych pozycjami 0401–0404 pozycja 1901 nie obejmuje produktów zawierających 5% masy lub więcej kakao, liczonego według całkowicie odtłuszczonej bazy. Jeżeli próg zostanie przekroczony albo produkt jest całkowicie powleczony czekoladą, rośnie ryzyko klasyfikacji do CN 18.

CN 18: czekolada i przetwory z kakao
Najbardziej problematyczny dla podatników jest dział CN 18, ponieważ przepisy ustawy o VAT nie przewidują dla niego preferencyjnej stawki 5%. W analizowanych WIS-ach batony klasyfikowane do CN 18 były opodatkowane 23% VAT.

Do CN 18 trafiały przede wszystkim batony zawierające kakao lub oblane czekoladą, w których organ uznał, że produkt spełnia kryteria dla czekolady lub pozostałych przetworów spożywczych zawierających kakao.

Ważne jest, że pozycja 1806 jest szeroka. Obejmuje nie tylko klasyczną tabliczkę czekolady, ale również wyroby czekoladowe w formie batonów oraz zasadniczo przetwory spożywcze zawierające kakao, chyba że konkretne uwagi do działu 18 wyłączają dany produkt do innego działu, np. 1901, 1904, 1905 albo 2105.

To jest właśnie klucz do rozumienia tych WIS-ów. Sam fakt, że produkt zawiera kakao, nie zawsze wystarcza do CN 18. Ale jeżeli produkt nie spełnia warunków pozostania w CN 19 albo CN 20, a jego skład i postać wskazują na wyrób czekoladowy lub cukierniczy z kakao, organ może zaklasyfikować go do CN 18.

Szczególnie ryzykowne są więc batony:

·         oblane czekoladą;

·         zawierające kakao w istotnej ilości;

·         określane lub odbierane jako wyrób czekoladowy;

·         w których czekolada/kakao nie jest marginalnym dodatkiem;

·         które nie mieszczą się w wyjątkach pozwalających mimo obecności kakao na klasyfikację do CN 19.

W jednej z WIS dotyczących batona proteinowego wnioskodawca argumentował za CN 19, wskazując m.in. na białka mleczne i zawartość kakao poniżej 5%. Organ mimo to uznał produkt za CN 18, akcentując zróżnicowany skład surowcowy i obecność czekolady. To pokazuje, że klasyfikacja nie jest mechanicznym testem jednego składnika. Organ patrzy na całość produktu.

CN 1704: wyroby cukiernicze bez kakao
Osobną kategorią są batony klasyfikowane do CN 1704, czyli jako wyroby cukiernicze niezawierające kakao, w tym biała czekolada. W analizowanej WIS dotyczącej batona, który nie był wypiekany i miał charakter wyrobu cukierniczego, organ przyjął CN 1704 i stawkę 23% VAT.

Ten kierunek klasyfikacji może być istotny dla batonów słodkich, cukierniczych, nieopartych zasadniczo na zbożach, mleku, owocach lub orzechach w sposób uzasadniający CN 19 albo CN 20, a jednocześnie niezawierających kakao w rozumieniu właściwym dla CN 18.

W praktyce CN 1704 może dotyczyć produktów, które z punktu widzenia konsumenta są „słodyczami” albo „wyrobami cukierniczymi”, ale nie zawierają kakao. Nie musi to oznaczać klasycznego cukierka. Kluczowy jest charakter produktu jako słodzonego wyrobu cukierniczego, odpowiedniego do bezpośredniej konsumpcji.

Co decyduje o klasyfikacji batona?
Z analizowanych WIS-ów wyłania się kilka kryteriów, które w praktyce mogą przesądzać o klasyfikacji.

Pierwsze kryterium to obecność kakao i czekolady. Jeżeli baton jest oblany czekoladą albo zawiera kakao, trzeba zawsze sprawdzić, czy nie wchodzi w CN 18. Jednocześnie obecność kakao nie wyklucza automatycznie CN 19, jeżeli produkt mieści się w odpowiednich wyjątkach i nie przekracza określonych progów.

Drugie kryterium to baza produktu. Jeżeli zasadniczym składnikiem są owoce, orzechy, pestki, nasiona lub inne części roślin, naturalnym kierunkiem może być CN 20. Jeżeli bazą są zboża, mąka, skrobia, produkty mleczne albo produkt ma charakter wypieku, należy analizować CN 19.

Trzecie kryterium to proces technologiczny. Baton wypiekany może być bliższy wyrobowi piekarniczemu z CN 1905. Baton niewypiekany, słodzony, formowany jako wyrób cukierniczy może być bliższy CN 1704. Baton złożony z owoców i orzechów, prasowany lub formowany, może natomiast trafić do CN 20.

Czwarte kryterium to dominujący charakter produktu. Organ nie poprzestaje na etykiecie ani marketingu. Jeżeli produkt jest nazywany „proteinowym”, ale z punktu widzenia składu i postaci jest batonem w czekoladzie, może trafić do CN 18. Jeżeli produkt jest nazwany „suplementem diety”, ale ma postać batona z orzechów albo owoców, może nadal być klasyfikowany do CN 20. Status suplementu diety nie przesądza samodzielnie o CN.

Piąte kryterium to wyłączenia i relacje między działami CN. To szczególnie ważne przy kakao. Dział CN 18 obejmuje szeroko przetwory z kakao, ale nie obejmuje niektórych produktów, które mimo zawartości kakao powinny być klasyfikowane np. do CN 1901, 1904, 1905 albo 2105. Trzeba więc badać nie tylko brzmienie danego działu, ale też uwagi i noty wyjaśniające.

Dlaczego stawka VAT może być tak różna?
W polskiej matrycy VAT preferencja 5% obejmuje m.in. CN 19 oraz CN ex 20. Dlatego batony zaklasyfikowane do tych działów często korzystają z 5% VAT.

Inaczej jest z CN 17 i CN 18. Dla batonów zaklasyfikowanych do CN 1704 albo CN 18 ustawa nie przewiduje analogicznej preferencji 5%. W praktyce oznacza to stawkę 23%.

To prowadzi do istotnych konsekwencji biznesowych. Dwa produkty stojące obok siebie na półce i sprzedawane jako „batony” mogą mieć różne stawki VAT tylko dlatego, że jeden jest przetworem owocowo-orzechowym z CN 20, a drugi wyrobem czekoladowym z CN 18.

Przykładowe sygnatury WIS dotyczące batonów
Dla podatników szczególnie interesujące są konkretne sygnatury WIS, ponieważ pokazują, jak niewielkie różnice w składzie i postaci produktu mogą prowadzić do zupełnie innej klasyfikacji CN.

WIS z 28 lutego 2025 r., sygn. 0115-KDST1-1.440.518.2024.3.ANJ, dotyczyła batona proteinowego oblanego czekoladą. Podatnik argumentował za CN 19 i 5% VAT, ale organ uznał produkt za objęty CN 18, czyli działem dotyczącym kakao i przetworów z kakao. Skutek był istotny: 23% VAT.

Podobny kierunek widoczny jest w WIS z 1 kwietnia 2025 r., sygn. 0111-KDSB2-2.440.57.2025.2.AD, gdzie baton został zaklasyfikowany do CN 1806, czyli jako czekolada i pozostałe przetwory spożywcze zawierające kakao. Również w tym przypadku właściwa była stawka 23% VAT.

Inną kategorię pokazuje WIS z 13 listopada 2025 r., sygn. 0111-KDSB2-1.440.224.2025.2.AB. W tej sprawie baton został zaklasyfikowany do CN 1704, czyli jako wyrób cukierniczy niezawierający kakao. To także oznaczało 23% VAT. Ten przykład jest ważny, bo pokazuje, że brak kakao nie wystarcza jeszcze do zastosowania stawki 5%. Produkt może wypaść poza CN 19 i CN 20, jeżeli z punktu widzenia Nomenklatury scalonej ma charakter wyrobu cukierniczego.

Po przeciwnej stronie znajdują się WIS-y dotyczące batonów klasyfikowanych do CN 20. Przykładem są WIS z 19 marca 2026 r., sygn. 0111-KDSB2-2.440.22.2026.2.MCZ, WIS z 2 marca 2026 r., sygn. 0111-KDSB2-1.440.35.2026.1.AB, oraz WIS z 15 stycznia 2026 r., sygn. 0115-KDST1-1.440.576.2025.1.ZK. W tych sprawach organ uznawał batony za przetwory z warzyw, owoców, orzechów lub pozostałych części roślin. Skutkiem była stawka 5% VAT.

Warto też odnotować wcześniejszą WIS z 8 marca 2024 r., sygn. 0111-KDSB2-1.440.1.2024.3.EA, dotyczącą batona proteinowego klasyfikowanego do CN 19. Ta sygnatura pojawia się również w argumentacji podatników jako przykład korzystnego podejścia do batonów o charakterze zbożowym lub proteinowym, ale nowsze rozstrzygnięcia pokazują, że nie można jej automatycznie przenosić na batony oblane czekoladą albo zawierające istotny komponent kakaowy.

Zestawienie tych WIS-ów prowadzi do prostego wniosku: nie istnieje jedna stawka VAT dla batonów. Dla celów VAT trzeba badać konkretny produkt, jego skład i technologię produkcji. Baton owocowo-orzechowy może być w CN 20 i korzystać z 5% VAT. Baton wypiekany albo zbożowy może być w CN 19 i również korzystać z 5% VAT. Baton czekoladowy może trafić do CN 18 i być opodatkowany 23% VAT. Baton cukierniczy bez kakao może zostać zaklasyfikowany do CN 1704 i także podlegać 23% VAT.

Wniosek praktyczny dla producentów i dystrybutorów
Przy batonach nie da się bezpiecznie przyjąć jednej stawki VAT dla całej kategorii. Każdy wariant powinien być oceniany przez pryzmat składu, procesu produkcji i charakteru produktu.

Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do sytuacji, w których:

·         zmienia się polewa, np. pojawia się czekolada;

·         zmienia się udział kakao;

·         produkt z owocowo-orzechowego staje się bardziej cukierniczy;

·         produkt jest oferowany jako baton proteinowy, ale zawiera istotny komponent czekoladowy;

·         ten sam brand obejmuje batony wypiekane, niewypiekane, owocowe, orzechowe i czekoladowe;

·         produkt jest sprzedawany jako suplement diety, ale z punktu widzenia CN pozostaje zwykłym artykułem spożywczym.

Dla producentów private label szczególnie ważne jest, aby nie przenosić automatycznie jednej WIS na całą rodzinę produktów. WIS dotyczy konkretnego towaru. Nawet niewielkie różnice w składzie, polewie, zawartości kakao, procesie technologicznym albo formie produktu mogą mieć znaczenie klasyfikacyjne.