Nowy załącznik nr 15 do ustawy o VAT – co przejście z PKWiU na klasyfikację CN zmienia w split payment?

Od 1 października 2026 roku towary objęte obowiązkowym mechanizmem podzielonej płatności (MPP) w załączniku nr 15 do ustawy o VAT będą identyfikowane wyłącznie za pomocą kodów Nomenklatury Scalonej (CN), a nie jak dotychczas – klasyfikacji PKWiU. Zmiana ta wymusza na przedsiębiorcach weryfikację kartotek produktowych, aktualizację systemów księgowych ERP oraz weryfikację posiadanych decyzji WIS. Dowiedz się więcej na temat zmian i przygotuj na nie razem ze Stone & Feather

TL;DR

• Data wejścia w życie: 1 października 2026 r.
  
  
• Zakres reformy: zmiana w załączniku nr 15 VAT (split payment) przechodzi z PKWiU na kody CN od 1.10.2026 r. (dla towarów), usługi (np. budowlane) pozostają przy PKWiU.
  
  
• Główne ryzyko: brak relacji 1:1 między PKWiU a CN może doprowadzić do pominięcia oznaczenia MPP na fakturze lub braku zapłaty w split payment, co grozi 30% sankcją VAT i odpowiedzialnością karnoskarbową.
  
  
• Rekomendacja: przegląd kartotek towarowych w ERP i ponowna weryfikacja ważności posiadanych Wiążących Informacji Stawkowych.
  
  
• Wsparcie Stone & Feather: skorzystaj z naszych usług doradczych i narzędzi VAT, aby bezbłędnie zmapować kody CN, zaktualizować decyzje WIS i zabezpieczyć firmę przed sankcjami.

Czym jest załącznik nr 15 i dlaczego ma znaczenie dla split payment?

Załącznik nr 15 do ustawy o VAT określa wykaz towarów i usług wrażliwych, w przypadku których stosowanie mechanizmu podzielonej płatności (MPP) jest bezwzględnie obowiązkowe. Obowiązek ten dotyczy transakcji dokonywanych pomiędzy podatnikami VAT (B2B), gdy jednorazowa wartość brutto faktury przekracza 15 000 zł (lub jej równowartość w walucie obcej) i obejmuje przynajmniej jedną pozycję wymienioną w tym wykazie. W takich sytuacjach sprzedawca ma obowiązek umieścić na fakturze adnotację „mechanizm podzielonej płatności”, a nabywca musi uregulować kwotę podatku VAT za pośrednictwem dedykowanego rachunku VAT.

Katalog załącznika nr 15 obejmuje m.in. wyroby hutnicze i stalowe, metale szlachetne i kolorowe, elektronikę (smartfony, laptopy, konsole do gier), paliwa napędowe, węgiel i wyroby węglowe, surowce wtórne oraz wybrane części samochodowe, a także usługi budowlane.

Niezastosowanie MPP przy spełnieniu przesłanek ustawowych skutkuje konsekwencjami finansowymi i prawnymi:

• 30% dodatkowe zobowiązanie podatkowe ustalane przez organ skarbowy (sankcja VAT);
• odpowiedzialność karnoskarbową dla osób zarządzających finansami przedsiębiorstwa;
• potencjalną odpowiedzialność solidarną nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy.

Zmiana z PKWiU na CN – co dokładnie się dzieje od 1 października 2026 r.?

Dotychczasowy system identyfikacji towarów w załączniku nr 15 opierał się na Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU 2015). Od 1 października 2026 r. polski ustawodawca wycofuje PKWiU dla towarów w tym załączniku, zastępując go taryfową klasyfikacją Nomenklatury Scalonej (CN). Zmiana ta dotyczy wyłącznie towarów – usługi wymienione w załączniku nr 15 (m.in. roboty budowlane z działu 43 PKWiU) w dalszym ciągu będą klasyfikowane według PKWiU.

Decyzja o odejściu od PKWiU wynika z konieczności ujednolicenia polskiego prawa podatkowego z normami unijnymi i taryfą celną. Klasyfikacja CN funkcjonuje już powszechnie przy określaniu stawek VAT (tzw. matryca stawek VAT od 2020 r.). Równoległe stosowanie dwóch różnych klasyfikacji (PKWiU dla split payment oraz CN dla stawek podatku) generowało zbędne utrudnienia ewidencyjne.

Zestawienie poniżej ilustruje dwutorowość zastosowania Nomenklatury Scalonej w polskim systemie podatkowym:

Uwaga: do 30.09.2026 r. załącznik nr 15 używa PKWiU dla towarów, mimo że matryca stawek VAT od 2020 r. korzysta z CN. Od 1.10.2026 r. zarówno matryca stawek, jak i załącznik nr 15 będą używać CN dla towarów, co ułatwi zarządzanie kartotekami, ale wymaga jednorazowej konwersji.

Jak zmiana wpływa na obowiązek stosowania mechanizmu podzielonej płatności?

Głównym założeniem nowelizacji jest zachowanie dotychczasowego zakresu przedmiotowego załącznika nr 15, a nie jego rozszerzanie czy zwężanie. W praktyce jednak, z uwagi na odmienną konstrukcję obu klasyfikacji, idealne przełożenie 1:1 nie zawsze jest możliwe. Prowadzi to do powstawania obszarów, w których zakres obowiązkowego MPP ulega nieznacznym przesunięciom.

Przykładowo, w klasyfikacji PKWiU części do silników spalinowych były rozbite na kilka podkategorii (np. PKWiU 28.11.42.0 dla silników pozostałych oraz PKWiU 30.91.20.0 dla motocykli). W Nomenklaturze Scalonej określona grupa tych wyrobów wpada pod jeden zbiorczy kod CN 8409 99 („Części nadające się do stosowania wyłącznie lub głównie do silników objętych pozycją 8407 lub 8408”). Przypisanie całego kodu CN do załącznika nr 15 sprawia, że niektóre elementy, które na gruncie PKWiU znajdowały się poza katalogiem towarów wrażliwych, od 1 października 2026 r. zostają objęte bezwzględnym obowiązkiem split payment.

Ponadto z nowo zredagowanego załącznika nr 15 usunięto dotychczasowe rozróżnienie na sprzedaż hurtową i detaliczną niektórych towarów oraz dokonano agregacji wybranych pozycji usługowych.

Które towary wymagają ponownego przyporządkowania w kartotekach?

Przegląd kartotek towarowych powinien objąć wszystkie asortymenty, które dotychczas znajdowały się w załączniku nr 15 lub funkcjonowały na jego obrzeżach. Klasyfikacja CN opiera się na budowie, właściwościach fizykochemicznych i przeznaczeniu towaru, a to wymusza zweryfikowanie parametrów technicznych.

Do głównych grup towarowych wymagających pilnego mapowania należą:

• Metale i wyroby hutnicze

CN 7213 do 7216 (pręty, walcówka, kątowniki, kształtowniki ze stali) oraz wyroby z miedzi (CN 7407, 7408) i aluminium (CN 7604, 7605).

• Elektronika i sprzęt IT

CN 8517 14 00 (smartfony), CN 8471 30 00 (przenośne maszyny do automatycznego przetwarzania danych, takie jak laptopy i tablety) oraz konsole do gier (CN 9504 50 00).

Uwaga: kody CN mogą się zmieniać i podlegają corocznym aktualizacjom (np. starszy kod na smartfony 8517 13 00 został wycofany).

• Części motoryzacyjne

Przykład produktu wymagającego przełożenia – części do silników spalinowych, które dotychczas klasyfikowano w PKWiU 28.11.42.0 i 30.91.20.0, od 1.10.2026 r. są klasyfikowane pod kodem CN 8409 99. Należy jednak zweryfikować w oficjalnym tekście znowelizowanego załącznika nr 15, czy wszystkie części z grupy CN 8409 99 są wymienione jako objęte obowiązkowym MPP, czy dotyczy to tylko wybranych podkategorii.

• Paliwa i oleje

CN 2710 i 2711 (paliwa silnikowe, gazy płynne LPG, oleje opałowe i napędowe).

• Paliwa stałe

CN 2701 (węgiel kamienny, brykiety) oraz CN 2702 (brunat).

• Metale szlachetne

CN 7106 do 7110 (złoto, srebro, platyna w postaci surowej lub półwyrobu).

• Złom i surowce wtórne

Odpady i złom metali kolorowych i żelaznych (sekcja XV CN).

Jak zweryfikować kartoteki produktów, faktury i ustawienia systemu księgowego?

Przygotowanie firmy do nowych zasad wymaga konkretnych działań w systemie ERP (do planowania zasobów przedsiębiorstwa), które można podzielić na następujące kroki:

1. Ekstrakt kartotek z systemu ERP

Wygenerowanie pełnej listy towarów sprzedawanych i kupowanych, które dotychczas posiadały znacznik „MPP” lub przypisany symbol PKWiU z załącznika nr 15.

1. Mapowanie PKWiU na kody CN

Wykorzystanie kluczy powiązań publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny (GUS) oraz taryfy celnej ISZTAR.

1. Aktualizacja matrycy w ERP

Wprowadzenie kodów CN do kartotek produktowych i skorygowanie reguł automatycznego oznaczania transakcji znacznikiem split payment przy wystawianiu faktur powyżej 15 000 zł.

1. Weryfikacja wzorców faktur

Upewnienie się, że system prawidłowo generuje adnotację „mechanizm podzielonej płatności” na podstawie nowej klasyfikacji.

1. Audyt umów i procedur sprzedażowych

Przegląd długoterminowych kontraktów B2B pod kątem zapisów o sposobie rozliczeń.

1. Przeszkolenie działu zakupów i księgowości

Wdrożenie pracowników w nowe zasady weryfikacji faktur zakupowych pod kątem oznaczeń CN.

Czy posiadana WIS wystarczy do potwierdzenia klasyfikacji po zmianie?

Wiążąca Informacja Stawkowa (WIS) jest decyzją wydawaną przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, która daje podatnikowi ochronę prawną w zakresie klasyfikacji towaru oraz właściwej stawki VAT. Służy ona jednak również potwierdzeniu klasyfikacji na potrzeby stosowania przepisów innych niż określające stawkę, w tym do identyfikacji towarów w załączniku nr 15.

Zgodnie z art. 42ha ustawy o VAT, decyzja WIS wygasa z mocy prawa, jeżeli w wyniku zmiany przepisów prawa podatkowego staje się ona niezgodna z nowo obowiązującym stanem prawnym.

Ważne: decyzja WIS wygasa z mocy prawa przy zmianie przepisów. Nawet jeśli WIS wydana przed 1 października 2026 r. dla celów matrycy stawek VAT zawiera prawidłowy kod CN dla danego towaru, nie chroni ona automatycznie w zakresie załącznika nr 15 po wejściu w życie nowelizacji. Wraz ze zmianą załącznika nr 15 stare decyzje stają się niezgodne z nowym stanem prawnym, a ich funkcja ochronna w obszarze MPP ustaje w całości. Zalecane jest wystąpienie o nową WIS po wejściu zmian.

W przypadkach wątpliwych uzasadnionym krokiem jest złożenie wniosku o WIS z prośbą o klasyfikację według nowej Nomenklatury Scalonej.

Co zrobić w przypadku rozbieżności między dotychczasowym PKWiU a kodem CN?

Brak jednoznaczności przy mapowaniu klasyfikacji to jeden z najczęstszych problemów. Przyczyny rozbieżności leżą w odmiennych kryteriach podziału: PKWiU skupia się na gałęziach produkcji i przeznaczeniu gospodarczym, podczas gdy CN bazuje na surowcu, składzie i budowie fizycznej.

Klasyczną ilustracją tej specyfiki jest obrót produktami przetworzonymi. Szerzej o problemie pisaliśmy w artykule “Baton batonowi nierówny – dlaczego podobne produkty mogą mieć różne kody CN i różne stawki VAT”. Poruszyliśmy tam kwestię nomenklatury i faktu, że potoczna nazwa handlowa czy zbliżone zastosowanie wyrobu nie decydują o jego klasyfikacji taryfowej. O ostatecznym kodzie CN przesądzają konkretne udziały procentowe składników (np. zawartość tłuszczu kakaowego czy cukru).

W sytuacji, gdy z klucza konwersji wynikają dwa alternatywne kody CN, z których jeden rodzi obowiązek MPP, a drugi nie, podjęcie decyzji wymaga następującej ścieżki:

• przeanalizowania dokładnej specyfikacji technicznej lub karty charakterystyki wyrobu;
  
  
• zapoznania się z Ogólnymi Regułami Interpretacji Nomenklatury Scalonej (ORINS);
  
  
• udokumentowania przyjętego stanowiska notatką podatkową;
  
  
• w przypadku trwałych wątpliwości – skierowania sprawy do badania eksperckiego lub wystąpienia o formalną decyzję klasyfikacyjną.

Przygotuj firmę na zmiany w split payment ze Stone & Feather

Zmiana klasyfikacji towarów w załączniku nr 15 to proces wymagający analitycznej precyzji, dlatego jego sprawną realizację warto powierzyć doświadczonym ekspertom Stone & Feather. 

Oferujemy kompleksowe narzędzia do rozliczeń VAT oraz wsparcie w prawidłowym mapowaniu dotychczasowych symboli PKWiU na nowe kody CN, co skutecznie wyeliminuje ryzyko dotkliwych sankcji finansowych w Twojej firmie. 

Pomożemy Ci również w profesjonalnym przygotowaniu i uzyskaniu nowych decyzji WIS, gwarantując pełną ochronę prawną dla najważniejszych produktów po wejściu w życie nowelizacji. Skontaktuj się z nami, aby zyskać pewność, że Twój system fakturowania jest w pełni zgodny z prawem i bezpiecznie przejść przez nadchodzące zmiany w mechanizmie podzielonej płatności.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Sprawdź odpowiedź na najczęściej zadawane pytania. 

Podatek VAT – co to?

Podatek VAT to podatek od wartości dodanej, który doliczany jest do wartości netto transakcji na każdym etapie produkcji i dystrybucji towarów oraz usług.

Co grozi za niewłaściwe rozliczenie VAT przy split payment?

Brak oznaczenia faktury adnotacją MPP lub brak zapłaty na rachunek VAT grozi 30% sankcją podatkową oraz odpowiedzialnością solidarną nabywcy za zaległości sprzedawcy.

Co to jest WIS i czy chroni w kwestii split paymentu po zmianach?

WIS (Wiążąca Informacja Stawkowa) to oficjalna decyzja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, która rozstrzyga o prawidłowej klasyfikacji taryfowej towaru i właściwej dla niego stawce VAT, gwarantując podatnikowi ochronę prawną. Mimo zawarcia w niej kodów CN, stara WIS wydana w oparciu o inne przepisy wygasa i nie będzie automatycznie chronić przed błędami w przyporządkowaniu towarów do załącznika nr 15 po 1 października 2026 r.

Czy zmiana klasyfikacji od 1 października 2026 r. dotyczy faktur wystawionych przed tą datą?

Nie. O obowiązku stosowania przepisów decyduje data powstania obowiązku podatkowego lub data wystawienia faktury – dla transakcji zrealizowanych i zafakturowanych do 30 września 2026 r. stosuje się dotychczasowe zasady oparte na PKWiU.

Czy usługi budowlane w załączniku nr 15 również przechodzą na kody CN?

Nie. Usunięcie PKWiU dotyczy wyłącznie towarów. Usługi wymienione w załączniku nr 15 (m.in. roboty budowlane z działu 43 PKWiU) w dalszym ciągu identyfikowane są na podstawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług.