Podwyższona amortyzacja w CIT: kiedy można przyspieszyć, kiedy zwolnić i czy trzeba wracać do stawki z Wykazu?

Sprawa dotyczy dwóch grup środków trwałych. Pierwsza to budynki i budowle używane w warunkach pogorszonych lub złych, dla których art. 16i ust. 2 pkt 1 CIT pozwala stosować współczynniki podwyższające. Druga to maszyny i urządzenia z grup 4–6 i 8 KŚT poddane szybkiemu postępowi technicznemu, gdzie podstawą jest art. 16i ust. 2 pkt 3 CIT. Sama ustawa przewiduje też odrębne terminy zmiany stawek: dla warunków pogorszonych działa art. 16i ust. 3, a dla szybkiego postępu technicznego art. 16i ust. 4.

Najważniejszy wniosek z interpretacji jest taki, że podatnik może przejść na stawkę podwyższoną także wtedy, gdy wcześniej stosował stawkę podstawową albo obniżoną. Innymi słowy, jeżeli środek trwały spełnia przesłanki do podwyższenia, nie ma obowiązku, by wyższa stawka była stosowana od pierwszego odpisu. Można po nią sięgnąć później, w momencie wybranym przez podatnika, o ile nadal istnieją przesłanki materialne do jej stosowania. KIS potwierdziła to wprost.

To szczególnie ważne dla firm, które historycznie obniżały amortyzację, a dopiero później chcą ją przyspieszyć. Interpretacja jasno potwierdza, że nie trzeba „na chwilę” wracać do stawki podstawowej z Wykazu, aby następnie podwyższyć ją współczynnikiem. Jeżeli środek trwały spełnia warunki, podatnik może przejść bezpośrednio ze stawki obniżonej na stawkę podwyższoną. W odniesieniu do budynków i budowli używanych w warunkach pogorszonych zmiana działa od miesiąca następującego po miesiącu decyzji podatnika, co wynika z art. 16i ust. 3 CIT.

Inaczej działa termin przy środkach trwałych poddanych szybkiemu postępowi technicznemu. Tu art. 16i ust. 4 CIT przewiduje, że zmiana stawki może nastąpić od miesiąca następującego po miesiącu wprowadzenia środka do ewidencji albo od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego. W praktyce dla środków już amortyzowanych oznacza to zwykle zmianę od początku kolejnego roku podatkowego, nie „w środku” bieżącego roku. Tak odczytała to KIS i taki sam kierunek wynika z literalnego brzmienia przepisu.

Interpretacja jest też korzystna w drugą stronę. Skoro podatnik może podwyższać stawki, to może również zrezygnować ze stawki podwyższonej, nawet jeśli warunki faktyczne nadal pozwalałyby ją stosować. To bardzo praktyczny wniosek dla firm, które chcą sterować poziomem kosztów podatkowych w czasie. W przypadku budynków i budowli używanych w warunkach pogorszonych możliwy jest powrót do stawki z Wykazu od miesiąca następującego po miesiącu, w którym podatnik podejmie decyzję o zmianie. Wynika to z art. 16i ust. 3 CIT.

Jeżeli jednak podatnik chce pójść krok dalej i nie tylko zrezygnować ze stawki podwyższonej, ale zejść poniżej stawki z Wykazu, wówczas wchodzi art. 16i ust. 5 CIT. Ten przepis pozwala obniżać stawki amortyzacyjne, ale wyznacza własny moment zmiany: co do zasady od miesiąca wprowadzenia środka do ewidencji albo od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego. Dla budynków i budowli oznacza to, że bezpośrednie przejście ze stawki podwyższonej na stawkę dodatkowo obniżoną, nawet do 0%, nie nastąpi „od razu” od kolejnego miesiąca, tylko dopiero od początku następnego roku podatkowego.

W przypadku maszyn i urządzeń poddanych szybkiemu postępowi technicznemu mechanizm jest nieco prostszy, bo art. 16i ust. 4 i ust. 5 CIT spotykają się w tym samym punkcie czasowym: początek kolejnego roku podatkowego. Dlatego tu możliwe jest zarówno obniżenie stawki do poziomu z Wykazu, jak i jej dalsze obniżenie, nawet do 0%, właśnie od początku kolejnego roku. KIS uznała takie stanowisko za prawidłowe.

Na marginesie warto zauważyć, że interpretacja wpisuje się w szerszą, korzystną dla podatników linię dotyczącą elastyczności amortyzacji. W ostatnich miesiącach organy potwierdzały, że art. 16i CIT daje podatnikom realną możliwość kształtowania stawek, przy zachowaniu terminów ustawowych i bez działania wstecz. Jednocześnie fiskus podkreśla, że zmiany stawek nie powinny prowadzić do dowolnego korygowania odpisów za przeszłe okresy rozliczeniowe.

Co z tego wynika praktycznie? Po pierwsze, podatnik nie jest „przywiązany” do raz wybranej stawki. Po drugie, może przejść ze stawki obniżonej od razu na podwyższoną, jeśli spełnione są przesłanki z art. 16i ust. 2 CIT. Po trzecie, może także zrezygnować ze stawki podwyższonej mimo dalszego występowania warunków pogorszonych lub szybkiego postępu technicznego. Po czwarte, przy zejściu poniżej stawki z Wykazu trzeba pilnować odrębnych terminów z art. 16i ust. 5 CIT.

Ta interpretacja jest więc dobrą wiadomością dla firm produkcyjnych, infrastrukturalnych i przemysłowych. Pokazuje, że amortyzacja liniowa w CIT nie jest całkowicie sztywna. Nadal trzeba pilnować przesłanek materialnych i terminów ustawowych, ale sam moment wejścia na stawkę podwyższoną albo zejścia z niej pozostaje w dużej mierze w rękach podatnika.