Partner
Znaczące odroczenie płatności w transakcjach między podmiotami powiązanymi - ryzyko doszacowań
Czas czytania: 3 min.
Autor
Spółka Z. S.A. sprzedała w 2014 r. udział w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości podmiotowi powiązanemu za 20 mln zł netto, przy czym tę kwotę strony odroczyły do 31 grudnia 2019 r. (następnie aneksami do 2023 r.). Spółka przez prawie 9 lat nie miała nieruchomości i nie otrzymała zapłaty – bez żadnych odsetek za to odroczenie. Równolegle w 2019 r. spółka udzieliła temu samemu podmiotowi powiązanemu pożyczki (ok. 7,9 mln zł) na 4%, której odsetki wpłynęły jednorazowo w 2023 r., choć podmioty niepowiązane stosowały karencję maksymalnie 6–18 miesięcy.
Naczelnik US doliczył spółce do przychodów za 2019 r. odsetki od niespłaconej należności z transakcji sprzedaży, opierając się na przepisach o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (stawka 9,5%). To był błąd – po pierwsze dlatego, że art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT wprost wyłącza z przychodów odsetki naliczone, lecz nieotrzymane. Po drugie – i to jest kluczowe – organ I instancji w ogóle nie sięgnął do przepisów o cenach transferowych (art. 11a–11c uCIT), które powinny być podstawową ramą analizy skoro strony były podmiotami powiązanymi.
Dyrektor Izby uchylił decyzję I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że całą transakcję – zarówno sprzedaż nieruchomości z odroczonym terminem płatności, jak i pożyczkę – należy ocenić przez pryzmat art. 11c ust. 4 uCIT. Ten przepis daje organowi możliwość pominięcia transakcji kontrolowanej w całości lub zastąpienia jej „transakcją właściwą", jeśli podmioty niepowiązane kierujące się racjonalnością ekonomiczną w ogóle nie zawarłyby takiej umowy. Innymi słowy: organ może zapytać nie tylko „czy cena była rynkowa?", ale też „czy w ogóle racjonalny podmiot niezależny zawarłby umowę na takich warunkach?".
Sąd oddalił skargę spółki i przyznał rację organowi odwoławczemu. Decyzja kasatoryjna (uchylająca i przekazująca do ponownego rozpatrzenia) była uzasadniona, bo postępowanie dowodowe wymagało przeprowadzenia de facto od nowa – z właściwą podstawą prawną. WSA potwierdził też, że organ I instancji błędnie zastosował art. 12 ust. 3 uCIT do naliczonych lecz nieotrzymanych odsetek.
Sprawa jest istotna dla podmiotów powiązanych stosujących długoterminowe odroczenia płatności bez wynagrodzenia (odsetek). Organy coraz częściej sięgają po art. 11c ust. 4 uCIT, który jest narzędziem znacznie szerszym niż korekta ceny – pozwala kwestionować samą strukturę transakcji i zastąpić ją „właściwą" dla podmiotów niepowiązanych. Wyrok jest nieprawomocny.
